Άρθρο του Fabrizio Ferrari, που δημοσιεύτηκε στις 10/7/2020 από το Mises Institute. Απόδοση στα ελληνικά, Νίκος Μαρής. Χρόνος ανάγνωσης 5'.Κάθε άνθρωπος έχει το φυσικό δικαίωμα να χρησιμοποιεί το σώμα του με τον τρόπο που επιθυμεί. Επιπλέον, τα δικαιώματα μπορούν να είναι μόνο «αρνητικά», δηλαδή μπορούν μόνο να μας δίνουν το δικαίωμα να απαιτούμε από τους άλλους να απέχουν από την όποια επιθετικότητα εναντίον μας - δηλαδή, από την εισβολή στο ίδιο μας το σώμα. Οι κυβερνήσεις δεν έχουν κανένα δικαίωμα να εξαναγκάζουν τους πολίτες τους να εμβολιάζονται.
Η πανδημία του covid-19 που ζούμε έδειξε πόση δύναμη μπορούν να ασκήσουν τα κράτη και οι κυβερνήσεις στη ζωή μας. Αρκετές καθημερινές δραστηριότητες που όλοι θεωρούσαμε ως απόλυτα φυσιολογικές μόλις πριν από ένα χρόνο - π.χ. μια συνάντηση φίλων σε μπαρ, η διοργάνωση πάρτι κ.λπ. - τώρα απαγορεύονται ή αποθαρρύνονται από πολλές κυβερνήσεις σε όλο τον δυτικό κόσμο. Ωστόσο, θα πρέπει να ρωτήσουμε: είναι θεμιτό να εξαναγκάζουν οι κυβερνήσεις τους πολίτες τους να κάνουν ό,τι (οι κυβερνήσεις) πιστεύουν για να περιοριστεί μια πανδημία;
Πάρτε, για παράδειγμα, το θέμα των κρατικών εμβολιασμών: Είναι θεμιτό να υποχρεώνει το κράτος τους πολίτες του να εμβολιάζονται; Νομίζω ότι δεν είναι, και θα υποστηρίξω γιατί το πιστεύω, παρ’ ό,τι δεν έχω τίποτα εναντίον του εμβολιασμού καθεαυτού. Απλώς υποστηρίζω ότι το εάν θα κάνει κάποιος ένα εμβόλιο -ή το αν θα λάβει μια οποιαδήποτε άλλη ουσία- θα πρέπει να είναι μια ατομική επιλογή με ελεύθερη βούληση, κάτι στο οποίο η κυβέρνηση δεν θα έπρεπε να εμπλέκεται.
Ατομική Αυτοκτησία
Ως άνθρωποι, είμαστε οντότητες
που δρουν : με άλλα λόγια, η φύση μας καθορίζεται από την ικανότητά
μας να ενεργούμε - δηλαδή, χρησιμοποιώντας (πεπερασμένα) μέσα
να έχουμε εναλλακτικές χρήσεις για να επιτύχουμε τους προτιμώμενους
(εναλλακτικούς) σκοπούς μας. Από τη φύση της, η δράση (όπως
την έχω ορίσει) πηγάζει από την ελεύθερη βούληση: τα ζώα και τα άψυχα
αντικείμενα δεν δρουν - απλώς συμπεριφέρονται σύμφωνα με το
ένστικτο και τους φυσικούς, χωρίς κίνητρα νόμους.
Τι συνεπάγεται η ενεργητική μας φύση ως
ανθρώπινα όντα; Συνεπάγεται ότι πρέπει να είμαστε ιδιοκτήτες -δηλαδή, η
ύπαρξή μας (το σώμα, ο νους, η θέλησή μας κ.λπ.) είναι η δική μας φυσική και
απόλυτη ιδιοκτησία. Γιατί αυτό; Επειδή εάν εμείς (οι άνθρωποι) δεν
ήμασταν ιδιοκτήτες του εαυτού μας, δεν θα μπορούσαμε να δράσουμε. Πράγματι, κάθε είδους
ενέργεια απαιτεί τη χρήση (τουλάχιστον) των ακόλουθων μέσων: πόρους που
παρέχονται από τη φύση, χρόνο, και εργασία. Επομένως, εάν στερούμασταν την αυτοκτησία μας, δεν θα μπορούσαμε ενδεχομένως να δράσουμε. Στην
πραγματικότητα, δεν θα μπορούσαμε ούτε να χρησιμοποιήσουμε την εργασία μας -
γενικά εκλαμβανόμενη ως κάθε είδους ανθρώπινη προσπάθεια - ούτε να αποφασίσουμε πώς
θα διαθέσουμε τον δικό μας χρόνο, γιατί τίποτε από αυτά – αν δεν ανήκουμε στον
εαυτό μας - δεν θα ήταν υπό τον έλεγχό μας. Έτσι, η ίδια η έννοια
της δράσης απαιτεί την ιδιοκτησία επί: (1)
ενός φυσικού σώματος που πραγματοποιεί αυτή τη δράση και (2) ενός νου που επιλέγει
σκόπιμα σκοπούς (προς επίτευξη) και μέσα (που θα χρησιμοποιηθούν) κατά τη
διάρκεια της ίδιας δράσης.
Τούτου λεχθέντος, εάν ο αναγνώστης
σκεφτεί τον ορισμό μου για τα ανθρώπινα όντα ως ενεργά
όντα αυθαίρετα, τον καλώ να λάβει υπόψη του τα εξής: δεν μπορείτε να
διαψεύσετε τον ορισμό μου. Στην πραγματικότητα, όπως έχω ήδη
υποστηρίξει αλλού , το αξίωμα της ανθρώπινης δράσης
δεν μπορεί να διαψευστεί, γιατί αν κάποιος προσπαθούσε να το κάνει, θα
ενεργούσε ταυτόχρονα, εμπλεκόμενος έτσι σε μια επιτελεστική αντίφαση- και γι
'αυτό η δράση είναι ένα αξιωματικό χαρακτηριστικό της
ανθρώπινης φύσης. [1]
Φτάνουμε, ως εκ τούτου, σε μια πρώτη, φιλοσοφικά πολύ διαισθητική, απάντηση στο αρχικό μας ερώτημα: οι εμβολιασμοί με
κρατική εντολή, ως μια επεμβατική πράξη που πραγματοποιείται από την κυβέρνηση
κατά της αυτοκτησίας, πρέπει να θεωρούνται ηθικά έκνομοι.
Το πρόβλημα με το θετικό «δικαίωμα στη ζωή»
Τούτου λεχθέντος, ένας σκεπτικιστής αναγνώστης θα μπορούσε να θεωρήσει το συνοπτικό επιχείρημά μου σαν μια φιλοσοφική ασυναρτησία. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να παρουσιάσουμε ένα ακόμη πιο συγκεκριμένο επιχείρημα.
Εάν ο Άρης και η Βίκυ εισέλθουν σε ένα εστιατόριο του οποίου ο ιδιοκτήτης δεν υποχρεώνει τους πελάτες να φορούν μάσκα, και η Βίκυ κολλήσει covid από τον Άρη, γιατί θα πρέπει να κατηγορήσουμε τον Άρη ότι «επέδειξε επιθετικότητα εναντίον της Βίκυς»; Κι οι δυο συμφώνησαν ελεύθερα σε μια σύμβαση με τον ιδιοκτήτη του εστιατορίου, και κανένας από τους δύο δεν παρεμποδίστηκε στο δικαίωμά του να απολαμβάνει ελεύθερα την κυριότητα του σώματός του.
Δεν έχει σημασία πόσο «ρεαλιστής» και «πρόθυμος για συμβιβασμό» αισθάνεστε ότι είστε: εάν προτιμάτε να παρεμβαίνει το κράτος στην επιθυμία ιδιωτών να συσχετιστούν μεταξύ τους ελεύθερα - δηλαδή, αν προτιμάτε την κυβερνητική επιθετικότητα - τότε δεν μπορείτε να αυτοπροσδιορίζεστε σαν φιλελεύθερος
Οι δυτικές χώρες πρόκειται να υιοθετήσουν (ή εξετάζουν το ενδεχόμενο υιοθέτησης) κρατικών «υγειονομικών διαβατηρίων» -τα λεγόμενα Green Pass- που αποσκοπούν στην πρόληψη της εξάπλωσης του Covid-19. Θα υποχρεώσουν ιδιώτες να φέρουν τέτοια διαβατήρια αν θέλουν να έχουν πρόσβαση σε ορισμένες εγκαταστάσεις ή εκδηλώσεις (εστιατόρια, θέατρα, χώρους συναυλιών κ.λπ.). Ακούω συχνά (σ.σ. αυτοπροσδιοριζόμενους σαν) φιλελεύθερους - ή άτομα που απλώς συμπαθούν τον φιλελευθερισμό - να υποστηρίζουν τέτοιες κρατικές παρεμβάσεις με το ακόλουθο επιχείρημα : «Το Green Pass είναι συμβατό με τον φιλελευθερισμό, επειδή πηγάζει άμεσα από την αρχή της μη επιθετικότητας (Non Agression Principle/ NAP). Στην πραγματικότητα, εάν δεν έχεις το Green Pass - και ως εκ τούτου είσαι (δυνητικά) μολυσματικός - μολύνοντας άλλους ανθρώπους, θα επιτίθεσαι εναντίον τους ».
Η άποψή μου δεν είναι τόσο πως η «μόλυνση» δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με «επιθετικότητα», αλλά πως όταν μιλάμε για μεταδιδόμενες μέσω αέρα ασθένειες, το απλό γεγονός ότι δύο άτομα - ο Άρης και ο Βασίλης - συμφωνούν να συνυπάρξουν στο ίδιο δωμάτιο (ή σε οποιοδήποτε φυσικό χώρο όπου είναι πρακτικά αδύνατο να μην αναπνέουν τον ίδιο αέρα) είναι αρκετό για να αποκλείσει το ενδεχόμενο επιθετικότητας. Νομίζω ότι η αδυναμία κατανόησης αυτού του επιχειρήματος αποκαλύπτει μια βαθιά παρεξήγηση του τι είναι ο φιλελευθερισμός: τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και η μη επιθετικότητα/ NAP.
Το επιχείρημά μου έχει δύο σκέλη. Πρώτον, θα ορίσω εν συντομία τι θεωρώ ότι είναι ο φιλευθερισμός. Δεύτερον, εφαρμόζοντας με συνέπεια τις έννοιες «ιδιοκτησία» και «επιθετικότητα», θα επιχειρηματολογήσω υπέρ των εξής: εάν οι Αρης και Βασίλης συμφώνησαν να μοιραστούν έναν φυσικό χώρο στον οποίο είναι αδύνατο για τους δύο τους να μην αναπνέουν τον ίδιο αέρα, τότε θα ήταν παράλογο να καταγραφεί σαν επιθετικότητα το ότι ο Αρης μόλυνε τον Βασίλη (ή το αντίστροφο).
Φιλελευθερισμός, επιθετικότητα και δικαιώματα ιδιοκτησίας [1]
Τι είναι, εν ολίγοις, ο φιλελευθερισμός;